Fig. 1. Moespot 17 (Foto Vincent Erdin)
De buurschap de Moespot ontstaat waarschijnlijk eind 15e / begin 16e eeuw rond een herberg met die naam gelegen op het kruispunt van de weg over de dijk van de Zuiderzee van Zwolle naar het noorden, en de Moespotvaart waarover turf en goederen werden aangevoerd naar Vollenhove en omstreken. Er trekken hier dus veel mensen langs en iemand krijgt het idee om maaltijden te gaan verstrekken aan de hongerige reizigers. Die warme hap bestaat uit verschillende groenten die in een pot boven het vuur werden gegaard: een moespot.
De oorspronkelijk herberg de Moespot staat 35 meter verderop (Moespot 13). In 1721 wordt Joost Hamers (1682- 1748 ?) uit die herberg gezet omdat hij bij herhaling zijn belastingschulden niet afbetaalt. Hij laat even ten noorden van de oude herberg een nieuwe herberg bouwen óók met de naam “De Moespot”. Vanaf die tijd zijn er dus in de buurtschap vlak bij elkaar twee cafés van dezelfde naam. Beide herbergen hebben een uithangbord met een ketel en een pollepel, de één staat scheef en de ander rechtop.
In 1731 trouwt Joost Hamers met Stijntje Bouwmeester (1696-1745). In 1739 sluit Hamers een hypothecaire lening op De Moespot af met de diaconie van de hervormde kerk van Vollenhove. Blijkbaar is het gezin straatarm en van de diaconie afhankelijk.
Na de dood van Trijntje in 1745 schenkt Joost Hamers de herberg aan de hervormde kerk van Vollenhove in ruil voor zijn opname in het armenhuis en aflossing van zijn schulden.
De kerk verhuurt het pand aan verschillende opeenvolgende uitbaters: Albert Hendriks (van 1846 tot 1847), Peter van Haarst (van 1747-tot 1749), Derk Sindam (van 1749 tot 1753), Klaas Schurink (van 1753 tot 1783) en Geertje Smit de weduwe van Schurink die hertrouwde met Jan Kwast (van 1783 tot 1802). In 1802 besluit de kerkenraad van Vollenhove de herberg te verkopen. De nieuwe eigenaar wordt Harmen Israël (1765-1834), sinds 1799 getrouwd met Jentje (Janna) Brink (1777-1854). Na Harmen’s overlijden neemt Janna de rol van “tapster” op.
In 1839 vergroot Janna de boerderij en zoon Gerrit Israel (1807-1865), sinds 1832 getrouwd met Annegje de Vries (1796-1853), neemt vanaf die tijd de bedrijfsvoering over. Maar ze hebben niet lang plezier van de uitbreiding want in 1843 brandt de herberg af, die in de navolgende jaren op bescheiden schaal zal worden herbouwd.
In 1851 verkopen Janna Brink en de erven van haar overleden man de ’herberg met schuur en stalling’ aan Peter Belt (1819-1879), die in 1846 trouwde met Janna Prins (1822-1889). Naast “tapper” van de herberg is Peter ook “landbouwer”. Janna zou, na het overlijden van Peter in 1880, hertrouwen (op haar 57ste) met Klaas ten Napel (toen 68 jaar oud, 1811-1894).
Ook de nieuwe Moespot heeft dus naast het café een uitgebouwde schuur met aan weerszijden dubbele deuren waar een koets naar binnen kan rijden en later aan de andere zijde weer kan uitrijden (een doorreed). In tussentijd nuttigen de passagiers in de herberg een verfrissing of maaltijd. In Café De Moespot bevindt zich nog altijd een luikje in de muur tussen het café en de schuur waardoor ook de koetsier, die bij de paarden was achtergebleven, wat te eten en te drinken kan krijgen.
Maar de oude Moespot blijft de vaste stopplaats en wachtlokaal voor de diligence die tot 1914 zou blijven rijden en dat blijft zo wanneer de stoomtram van Zwolle naar Blokzijl vv begint te rijden. En ook later voor de busdienst waarbij deze ‘halte op verzoek’ blijft voortbestaan.
In 1878 wordt Jan Belt (1834-1921), getrouwd met Hendrikje van der Linde (1852-1882), de eigenaar van de herberg. Ook Jan was zowel kastelein als boer. Jan Belt was een neef van Peter Belt (hun vaders waren broers).
In 1905 volgt Jannes Belt (1877-1943) zijn vader op als eigenaar, herbergier en boer samen met zijn vrouw Harmpje Weijs (1878-1960). In 1911 zouden zij de schuur en stalling vernieuwen naar het voorbeeld van de oude Moespot en in 1913 komt het woon- en cafégedeelte aan de beurt, waarbij de voorgevel, de kapconstructie en het interieur worden vernieuwd. In 1924 wordt achter de schuur een varkenshok gebouwd. Onder de woonkamer (een opkamer) is een grote kelder.
Na het overlijden van Jannes Belt in 1943 volgt zoon Albert Jan Belt (1912-1960) hem op als eigenaar, caféhouder en boer, met zijn vrouw Helena van der Vecht (1914-1964).
Na het overlijden van Albert Jan in 1960 worden Helena (2/3) en de kinderen Jannes (1942-2018) en Reinier (1944-2021) (elk 1/6) samen eigenaar. Jannes (dan 18) gaat de boerderij runnen en Reinier wordt de caféhouder (16 jaar oud). Na het overlijden van moeder Helena in 1964 worden Jannes en Reinier gezamenlijk eigenaar. Jannes trouwt met Jantina Bosma en gaat even verderop op Moespot 18 wonen. Reinier gebruikt de naast de gelagkamer (achter schuifdeuren) gelegen opkamer als huiskamer, maar die wordt ook voor vergaderingen gebruikt en voor incidentele boerenkoolmaaltijden. Vanaf 1967 is De Moespot nog het enige café in de buurschap, omdat toen bij de oude Moespot het café wordt omgezet in winkelruimte.
In café De Moespot is alles vrijwel hetzelfde gebleven als ten tijde van Jannes Belt rond 1913. Vierentwintig stoelen telt het café waarvan een deel rond de stamtafel in het midden. Maar in 1977 moesten er toch wel betere sanitaire voorzieningen getroffen worden achter de caféruimte, waarbij de achtermuur een stukje naar buiten werd geplaatst.
De zijmuur van de schuur langs de stal wordt in de zeventiger jaren opnieuw opgemetseld. In 1981 wordt een melklokaal annex garage naast de boerderij gezet en in 1985 wordt het oude varkenshok vervangen door een grotere stal voor het jongvee. In 1991 wordt een mestopslagkelder naast de boerderij geplaatst.
Na het overlijden van Reinier in 2021 zoekt mevrouw Belt-Bosman naar een nieuwe eigenaar, liefst iemand uit de regio die Café De Moespot kent en wil behouden zoals het is. Die vonden ze al snel in Peter Ian en Raimon Pot van restaurant Robuust in Vollenhove die De Moespot gaan verbouwen: het oude café blijft in oorspronkelijke staat, maar de voormalige schuur en koeienstal wordt omgebouwd tot restaurant.
Alvorens dit plan verder uit te werken, laten ze een historisch waardenonderzoek verrichten.
Bronnen:
- Jos Mooijweer, ‘Het raadsel van de Moespotten’, in: Koos Dijkstra, Jan Paasman, e.a. (ed.), Uit de geschiedenis van Brederwiede, Kampen, 1986
- Reitse de Vries Bouwhistorie: Bouwhistorische verkenning op hoofdlijnen Moespot 17, Vollenhove, 2022